Derhênerê fîlmê “Mêşvan“, Mano Xelîl:

Belkî dayika sînema kurdî hîn avis e

Derhênerê kurd Mano Xelîl li Munchenê/Wêne:Reşad Ozkan

„Ez kar ji bo welatê xwe dikim û heta îro jî ez kar ji bo welatê xwe dikim. Fîlmên min jî wiha li dinyayê belav dibin, bi navê welatê min.

Munchen (Rûdaw) - Fîlmê Mêşvan (Der Imker) yê derhênerê kurd Mano Xelîl ji aliyê şîrketa belavker “Braveheart international” derbasî Almanyayê jî hate kirin û li gellek sînemayan tê nîşandan. Braveheart International û festîvala fîlmên dokûmenter “Doku-Film Munchen“, ya ku hersal di meha Gulanê de tê lidarxistin û sala borî fîlmê Mêşvan wekî baştirîn fîlm hilbijartibû, li bajarê Munchenê, di sînemaya Arri-Cinema de fîlmê Mêşvan dubare da nîşandan. Fîlm ji bo mijara mafên mîrovan hate peşkeşkirin. Derhêner Mano Xelîl jî yek ji temaşevanên fîlm bû. Piştî temaşekirina fîlm, derhenêr Mano Xelîl li ser filmê xwe axivî û pirsên temeşavanan bersivandin.

Derhenêrê kurd Mano Xelîl di sala 1964ê de li bajarê Qamişloyê yê Rojavaya Kurdistanê ji dayik bûye û ev nezikî 18 sal in ku li Swîsreyê dijî û hemwelatiyê Swîsreyê ye. Bavê Mano ji Rojavayê Kurdistanê û dayika wî jî ji Bakurê Kurdistanê, ji herêma Mêrdînê, ji Qoserê ye. Wî xwendina xwe ya sînemayê li Çekoslovakyayê kiriye. Wî heta niha nezikî 16 fîlm çekirine û gellek xelatên netewî û navnetewî wergirtine. Hevkarê me Reşad Ozkan bi wî re peyivî.

Derhênerê kurd Mano Xelîl/Wêne:Reşad Ozkan

Rûdaw: Birêz Mano Xelîl, bi rêya fîlmê Mêşvan hûn dixwazin çi mesajan bidin temaşevanên xwe?

Mano Xelîl: Bi xwedê ez mesajan nadim, ez çîrokan vedibêjim. Ez wekî însanekî kurd min di sala 1992yê de fîlmekî biçûk li ser meseleya Kurdên me yê sûrî yên di bin dêstê rejîma Baasa sûrî de ne çekiribû. Ji bo vêya ez nêzîkî 20 salan - hesab bike! – li derveyî welatê xwe me. Ez ne mesajan dişînim, ez çîrokan vedibêjim. Ez çîroka milletê kurd li Ewropayê nîşan didim. Ne bi arîkariya Kurdan, lê belê bi arîkariya welatên ewropî. Heta roja îro min ti arîkarî ne ji hikûmeta Kurdan, ne ji televizyonên kurdî, ne ji enstîtuyên kurdî û ne jî ji partiyên Kurdan wergirtiye.

Nêzîkî 20 sal in hûn li Swîsreyê dijîn. Dema hûn fîlmekî dikişînin, hûn bi almanî an jî bi kurdî difikirin?

Mano Xelîl: Ez sedî sed bi kurdî difikirim. Ez kurdî me. Wexta ez derketim Ewropayê, ez ve demê ne zarok bûm. Min yasa û dîrok di zanîngeha Şamê de xwendiye û paşê ez çûm Çekoslovakyayê, vê demê temenê min 25 salî bû.

Di zanîngeha Şamê de ji bo Kurdan astengî hebûn?

Mano Xelîl: Min bi zimanê erebî dixwend. Em xwendekar bûn. Li Sûriyê nêzîkî 20 milyon însan dijiyan û 3 milyon ji wan Kurd bûn. Astengî sedî sed hebûn. Eger mirov li ser Kurdîtiya xwe ba, astengî hebûn. Bi sedan, hezaran xortên me di hepsan de bûn. Bi sedan şehid ketin. Çava astengî tine bû.

Li gora we îro mîrov dikare bêje “sînemayeke kurdî“ heye?

Mano Xelîl: Sînema kurdî heta roja îro jî tine ye. Sînema Kurdî wê çêbibe dema ku milletê kurd azad bibe, wexta ku Kurdistan azad bibe. Gava ku sînema ji bo fîlmên kurdî çebibin, gava ku fîlmên min ne tenê li Munchen, Berlîn û li Awisturya û Swîsreyê li sînemayan bên nîşandan, lê belê li Kurdistanê jî bên nîşandan, wê demê emê karibin bêjin sînema kurdî jî heye. Gava ku kultûra sînemayê çebû, gava ku rexneya sînema kurdî çebû. Naxwê dema em hema fîlmekî çedikin û li her festîvaleke dinyayê bê nîşandan û vegerê, ev bû sînema kurdî? Ji bo min, ev nêrîna min e, bila kesek xwe aciz nekê, ez dibêjim sînema kurdî ji dayik nebûye. Belkî dayika sînema kurdî hîn avis e, yanî dibe ku demekê ev zarok bi navê sînema kurdî jê re çêbibe. Gelo wê seqet çêbibe, gelo wê xweşik çêbibe, gelo ve biaqil be, gelo wê dîn be, kes nizane. Bes rojekê ji rojan, ez hevîdar im ku çêbibe. Gava ku Kurdistan çebû, wê sînema kurdî jî çebibe.

Di navbera derhêner û hunermendên kurd de tekiliyên we bi hevre hene?

Mano Xelîl: Em hevdu nasdikin. Beriya demekê ez li festîvala Duhokê li sînemayê bûm, li wir min gellek derhênerên kurd dîtin. Hinekên nû jî me naskirin. Ji ber piştî di van 10 salên dawiyê de ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê arîkariyê dide sînemavanên kurd yên ji hemû beşên Kurdistanê, êdî bi sedan fîlm çebûne. Derî vebûye, yanî herkes fîlman çedike.

Qalîteya wan fîlman çava ye?

Mano Xelîl: Di nêrîna min de qalîte tinê ye.

Derhênerên kurd yên ji Bakur bi pirranî fîlmên xwe bi zimanê tirkî çêdikin. Mirov dikare bêje ev jî “sînema kurdî” ye?

Mano Xelîl: Erê. Bi kîjan zimanî be ev ne pirr giring e. Rihê fîlm giring e. Dema ku çîroka rihê fîlm bi kurdî be, ev fîlmên kurdî ne, li ser çi be jî fîlm, ev fîlmên te ne, yanî fîlmên welatê te ne. Dema ku bi rihê wî millêtî, bi azadiya wî mîlletî re giredayî be, ew fîlmên kurdî ne. Ziman bi sedî-sed ne giring e. Dema ku fîlm bi dûr û bi nezîk bi xewna milletê kurd ve ne giredayî be, wê demê ev ne fîlmê kurdî ne, ti eleqeya wan bi Kurdan re nîne. Îro ji başûrê me yê biçûk (Rojava) 300 hezar însanên me li kampan dijîn. Malbata min, gundê min xera kirine, hinek çûne Başûr hinek çûne Bakur, hinek çûne dereke din. Yanî em îro fîlmên çava çekin? Divê îro em fîlmên ji bo azadiya Kurdan çekin.

Kurd pirr kêm dixwînin û pirr kêm serdana sînemayan dikin. Ev tişt ji bo kar û pêşveçûna çand û sînema kurdî asteng in?

Mano Xelîl: Çima Kurd naçin sînemayê? Ji ber ku kultûra sînemayê li Kurdistanê tine. Mejûyê sînemayê li Kurdistanê tine, rexne tinê. Ji ber ku Kurd li sînemayê wekî kebîh dinêrin. Berê, wexta qala yekî dikirin, eger yekî pîs bû, digotin yekî pîs, yekî alkolvexwer e, yekî qumarçî ye, yekî sînemacî ye, ev tişt bi hevdû re girêdidan û kerxanecî jî. Wan ev hemû di mejiyê kurdî de dikirin yek. Ev tê guhertin, wexta ku milletê kurd xwe ji bin destê vê gemarê azad bike,
wekî milletên dinyayê serbixwe û azad be.

Çêkirina fîlman ji bo we tê çi wateyê?

Mano Xelîl: Ez xewnên xwe bi serî tînim. Xewna min welatekî azad e. Ez xewnên xwe û heviyên xwe bi rêya sînemayê bi serî tînim.

Hûn hunermendekî ji Rojavayê Kurdistanê ne. Hûn rewşa welêt çava dibînin?

Mano Xelîl: Em bi hevî dibînin. Em dibînin ku Kurd ne yek in. Her malbatek ji xwe re çîrokekê dibêje û stranekê dibêje, milletê kurd ji hev belav bûye. Hinek dibêjin me Kurdistan azad kiriye. Li aliyê din jî em dibînin ku 300 hezar Kurd reviyane û di kampan de dijîn. Malbata min bi xwe perçe perçê bûye, pirraniya wan reviyane welatên Ewropayê. Birayekî min bi xwe bi 5 zarokên xwe reviyabû kampeke li cem Hewlerê. Hinek dibêjin me Kurdistan azad kiriye, ka çi Kurdistan azad kirine?

Hûn niha dikarin herin Rojavayê Kurdistanê û bi serbestî fîlman çêkin?

Mano Xelîl: Dema ku azadî çêbû ezê herim. Beriya ku “azadî” çebibê jî, di sala 1992yê de ez carekê bi dizî çûm wir û ez geriyam jî, min fîlmek jî çekir. Lê belê îro? Îro ji ber ku xelk mirov hinekî nasdike, zehmet e mirov bi dizî bigerê. Eger Kurdistan azad bû, çima em nerin, mala wan ava be! Wele niha malbata min, ên ku li Sûrî mane, dibêjin em nikarin ji tirsa Muxabaratê ji mal derkevin, dibêjin hêj peykerê Esed li Qamişloyê heye. Ew dîktatorê Sûriyê ku xortên Kurdan di hepsan de dişewitandin, hîn peykerê wî yê 4 metreyî li Qamişloyê heye. Ma gava li Hewlerê peykerê Saddam hîn hebaya, ma Hewler azad dibû?

We got hûn niha fîlmekî nû çedikin. Naveroka wî fîlmî çi ye?

Mano Xelîl: Li ser xiyanetê ye. Heya îro jî bi hezaran Kurd xiyanetê li milletê xwe dikin, ji dijmin xerabtir. Dema ku tu li dîroka Kurdistanê temaşe bikî, ev şoreşên li Kurdistanê çebûn, herdem ji ber xiyanetê ketin, yanî tekçûn. Herdem însanên xayîn hebûn di nav milletê kurd de, nedixwestin şoreş serkevê. Mesele li Kurdistana Bakur bi hezaran cahş hene ku Kurdan dikujin û gerîllayên jin bi kêran perçe kirine, ew jî Kurd in. Li Kurdistana Başûr 250 hezar cahş hebûn, 245 serokcahş hebûn, ên bi Saddam Husên re kar dikirin. Ez nabêjim milletê kurd wisa ye, ez dibêjim yên pîs hene. Li Kurdistana Rojhilat jî ên wisa hene, li dijî azadiya Kurdistanê ne, li dijî milletê kurd şer dikin. Ew jî bi eslê xwe Kurd in. Li hemû dinyayê kesên wiha hene. Em dixwazin bi vî rengi, bi rêya keçikeke ku li Kurdistanê li bavê xwe digerê, em vê meseleyê nîşan bidin.

Hûn bêriya Kurdistanê dikin?

Mano Xelîl: Bavê min beriya 2 salan çû rehmetê, min nikarîbû herim ser gora bavê xwe. Bêguman mirov li heviya welatê xwe ye. Welatê me jiyana me ye. Ez kar ji bo welatê xwe dikim û heta îro jî ez kar ji bo welatê xwe dikim. Fîlmên min jî wiha li dinyayê belav dibin, bi navê welatê min.
 -----------------------------------------------------

Mêşvan, Apê Îrbom
Çîroka Mêşvan çîroka Kurdekî ji Merêşê ye, çîroka Îbrahîm Gezer ye. Îbrahîm Gezer di 10ê Sibata sala 1946ê de li gundê Hasanalî, yê giredayê bajarê Mereşa Bakurê Kurdistanê ji dayik bûye. Dema ku temenê wî dibe 4 salî, bavê wî jiyana xwe ji dest dide. Ligel bapîrê xwe mezin dibe. Îbrahîm Gezer dibeje: “Kalikê min ji min pirr hezdikir. Di pîroziya sinetkirina min de kîloyek hîngiv diyarî da min. Di dema zarokatiya min da em pirr li ser hîngiv diaxivîn. Hinek zarokan digotin “me hîngiv bi çavên xwe dîtin“. Yên dinê digotin “me hîngiv tahm kir“. Pirr kesan nikarîbû hîngiv bikiriya. Jixwe hîngiv jî pirr pirr kem bû. Min ji kalikê xwe rica kir ku ji min ra mêşên hîngiv bikirê. Kalikê min mîhek xwe bi du şanên mêşan re guhert û ez bûm xwediyê mêşên hîngiv.“

Û jiyana wî di çiyayên Kurdistanê de dêstpêdike. Mêş dibin xurekdarên malbata wî, heta ku dewleta tirk mal û milkên wî dişewitîne û xera dikin.
Ape Îrbom, ku heta salên 1990î yek ji mezintirîn mêşvanên Kurdistanê bûye, ji ber zilm û zordariya rejîma tirk neçar ma û reviya welatê Swîsreyê. Lê belê Apê Îrbom dêst ji mêsvaniyê bernade û li Swîsreyê dîsa dibe xwediyê mêşen hîngiv.
---

Hevpeyvîn bi derhênerê kurd Mano Xelîl re

Derhênerê fîlmê “Mêşvan“, Mano Xelîl:

Belkî dayika sînema kurdî hîn avis e

Hevpeyvîn: Reşad Ozkan
Çavkanî: www.rudaw.net
http://rudaw.net/kurmanci/publications/rudaw-europe/rudaw_237

Dr. Udo Steinbach: "Tenê Rûsya dizane li Sûrî çi dixwaze "

 

Esed wê hê çiqasî li ser hikûm bimîne?



Prof. Dr. Udo Steinbach/Wêne:Reşad Ozkan/rûdaw

Hewlêr (Rûdaw) - Li gor pisporê Rojhilata Navîn Prof. Dr. Udo Steinbach, Rûsya dixwaze li herêmê bihêztir bibe û ji ber vê çandê Kurdan jî li Sûriyê dide pêş. Herwiha ew di wê baweriyê de ye ku Beşar Esed jî kartên di destê xwe de baş bikartîne. Derbarê Başûrê Kurdistanê de jî ew dibêje ku ger serokê Herêma Kurdistanê Mesud Barzanî gavên ber bi serxwebûna Kurdistanê ve bavêje, wê hikûmdariya xwe winda bike. Prof. Dr. Udo Steinbach ku bi gellek pirtûkên xwe yên derbarê siyaseta Rojhilata Navîn tê nasîn, ji sala 2012ê ve li Berlînê serkarê Zanîngeha “Governance Center Middle East/North Africa an der HUMBOLDT-VIADRINA School of Governance “ e. 

Esed wê hê çiqasî li ser hikûm bimîne?
Ez çareseriyeke li ser bingeha hêzên niha heyî nabînim. Rewş wisa xuya dike ku guhertin pêk neyên, Esed wê zû yan jî dereng hikmê xwe berhev bike û kontrola hemû axa Sûrî bike di bin destê xwe de.

Îran û Rûsya çi rolê dilîzin?
Îran û Rûsya hêjî bi siyasî, leşkerî, çek û şîretkariya leşkerî piştgiriya rejîmê dikin.

Ew şiyana Esed wê hebe ku di siberojê de jî hikûm bike?
Erê, ku bi tundûtujiyê li ber xwe bide. Ew kartên xwe gellek beş bi kar tîne û li ber şertên welatên rojavayî tê. Bi berterefkirina çekên xwe yên kîmyewî ew li ber daxwazên herî giring yên welatên rojavayî tê. Ku ew bi siyasî xwe bide jiyandin, ew ê bikaribe demdirêjî hikûmdariya xwe berdewam bike.

Têkiliyên wî yên bi Tirkiye û welatên cîran re wê çawe bin?
Têkiliyên bi Tirkiye re xirab in û wê xirab jî bimînin. Tirkiye hevalbendê destwerdanekî ye. Lê destwerdan wê pêk neyê. Sedem çi bin bila ew bin, Amerîka û civaka navnetewî vê yekê naxwazin. Hikûmdariya Esed wê berdewam bike û ku konferansa Cenevreyê jî pêk were, ev yek wê werê wateyê ku Esed wê ji xwe re puanên nû bide hev.

Ev yek wê ji bo Kurdên Rojava were çi wateyê?
Ku Esed li ser hikûm bimîne, wê rewşa Kurdan zêde neyê guhertin. Di rewşa ku Kurd herêmekî ji xwe re ava bikin de wê zext berdewam bikin. Ez pêşbînî nakim ku dema Esed li ser hikûm bimîne strukturên dewletê zêde werin guherîn.

Kurd wê otonomiyekî an xweseriyekî bidest bixin?
Dibe, lê belê em niha nizanin. Bêguman Kurdan hevkarî bi Esed re kir lê heta niha wî hewleke ku herêmên kurdî bike di bin destê xwe de nedaye.

Gellek çavdêr di wê baweriyê de ne ku PKK û PYD li Sûriyê hevkariyê bi Esed re dikin. Ew sînor kontrol dikin. PKK û PYD wê di siberojê de dev ji kontrola van herêman berdin yan jî wê şerek di navbera wan û Sûriyê de pêk were?
PKK  bi giranî bi pirsgirêka xwe ya bi Enqerê re mijûl e û ez zehmet dibînim ku şerek bi Sûriyê re were kirin. PKK giraniyê dide otonomî anjî serxwebûna Kurdên li Tirkiyeyê. Lê wê girêdan bi Sûriyê re çêbibin, ev yek dibe. Hinek girêdan hê ji niha ve di nava rêxistinên kurd yên li Sûriyê hene. Pirs ew e ka Barzanî wê xwe tevlî bike yan na. Hevkariyeke germ ya Barzanî bi Tirkiyeyê re heye û tekiliyên wî yên bi PKKê û hinek rêxistinên kurdên Sûriyê re ne ewqas baş in.

Hûn di wê baweriyê de ne ku Kurd wê dîsa bibin aliyên windaker?
Ku rewşa hikûmdariyê tam neguhere, erê. Wate, ku bi rastî jî Esed jiyana xwe ya siyasî bikaribe berdewam bike. Bêguman şansekî wan yê mezin yê guherîn statûya xwe heye lê dema gavên demokratîk li Sûrî bi pêş bikevin.

Ku Esed li ser hikûm bimîne, ev yek wê di siberojê de ji bo berjewendiyên Îsraîl, Ewropa û Amerîkayê were çi wateyê? Hemû jî dixwazin Esed bêhikûm bimîne.

Niha ez ne sedî sed di wê baweriyê de me. Ya rast civaka navnetewî niha nizane çi dixwaze. Tenê Rûs dizanin çi dixwazin. Ew dixwazin li Rojhilata Navîn bi hêz bibin û bi karta Esed dileyîzîn.

Rus wisa xwe didin xuyandin ku wekî ew piştgiriya Kurdan bikin. Rusya dixwaze ku Kurd beşdarî konferansa Cenevrê jî bibin. Ev siyaseteke nû ye an di rastiyê de Rûs çi dixwazin?
Daxwaza Rûsan bingeheke berfireh ya li konferansa Cenevrê ye. Ev konferans di dawiya dawî de zarokeke Rûsan ya nûxwedêdayî ye. Rûs dixwazin biçin Cenevrê, ji bo jiyana Esed berdewam bike û bi wî awayî li herêmê bi hêztir bibin. Ji bo vê çendê Rûs dixwazin bingeheke mezin ya beşdarên konferansê hebe, di nava van de hêzên kurdî û Îran jî heye.

Ev yek wê ji bo Îranê were çi wateyê?
Ez bawer dikim ev girêdayî gellek faktoran e. Gelo wê Îranî bi kartên Sûrî bileyîzin an xwe bêhtir nêzîkî Amerîka bikin, hê jî nediyar e. Ji ber hê encamek ji meseleya wan ya atomî derneketiye. Ez bawer dikim Îranê xwe ji hemû opsiyonan re vekirî hiştiye.

Siyaseta Almanya ya Sûrî çi ye? 
Siyaseteke Almanyayê ji binî nîne. Ew ketiye dû civaka navnetewî de û kêfxweş e ku niha Sûrî li ber rûxandina çekên xwe yên kîmyewî hatiye. Herwiha ew piştgiriya hewla konferansa Cenevrê dike. Bi gotineke din, tişta bi siyasî û leşkerî belaş be, kêfa Berlînê ji wê re tê. Bêguman ev yek jî ne siyaset e.

Li Sûriyê û bi taybetî li herêmên kurdî şervanên cîhadî ne li dijî rejîmê lê li dijî Kurdan şer dikin. Hûn bawer dikin ku li pişt hinek ji van koman siyaseta Sûrî yan jî ya Îranê hebe?
Ji ber rêxistinên sûnî ne, bawer nakim ku niha siyaseta Îranê li pişta wan be.

Em vegerin Başûrê Kurdistanê. Hûn siberoja serokê Herêma Kurdistanê çawe dibînin?
Ez bawer dikim wê jê re baştir be ku şîretên ku asta profîla siyaseta xwe li Başûrê Kurdistanê bilindtir neke. Mebesta min ew e ku wekî gava yekemîn gavên ber bi serxwebûnê ve navêje. Herwiha divê bi rêxistnên kurdên li Sûriye, Tirkiye û Îranê re pêwendiyên zêde kûr daneyne. Ku ew vê yekê bike wê bêbaweriyê li cem Enqerê û Tehranê rast  bike û ev yek dikare ziyanê bidiyê. Ew nikare statûyeke ji niha baştir bi dest bixe.

We di kovara “Zenith“ de behsa “Rêya ber bi Kurdistanê ve“ kir. Mebesta we bi vê yekê çi bû?  
 Mebesta min rêya welatekî serbixwe ya ku axa kuran hemûyî dike di nava xwe de ye.

Mebesta we ew e ku welatekî serbixwe yê Kurdan nêzîk bûye?
Na, ev yek gellekî dûr e. Tiştek li analîza min ya ji beriya çendhefteyekî nehatiye guhertin.

Gellek çavdêr di wê baweriyê de ne ku di Newrozê de Barzanî wê bangewaziyekî bike. Gelo ew ê bikare ragihandina serxwebûnê bike?
Ev yek wê bibe çewtiyeke mezin. Ewê bi vê yekê dijberên Kurdan yên li Bexda û li Tirkiyeyê bihêztir bike. Bêguman yên li Îranê jî. Ev yek wê bibe dawiya desthilatdariya Barzanî.

Lê di deh salên dawî de Kurd gellekî bihêztir bûne li gorî rewşê xwe guncavtir kirine.

Ev rast e lê divê Kurd bi awayekî zêdegavî bi kartên di destên xwe de neleyîzin.

Amerîka wê berteke çawe bide dema Kurd gaveke din ber bi serxwbûnê ve bavêjin?
Ev yek ji aliyê Amerîkayê ve jî nayê xwastin. Ew jî naxwazin sînor werin guhertin. Ger sînorên Iraqê werin guherîn, ev yek wê li Sûriyê jî rû bide. Ev yek tê wateya kaoseke mezin. Bêguman dibe ku di vî warî de li Washingtonê rojekî gav werin avêtin. Lê niha rewşeke wisa nîne.

Hûn derbarê pêvajoya aştiyê ya li Tirkiyeyê çi difikirin?
Meseleyeke zehmet e lê niha pêşketin di vî warî de nînin û bi teybetî di warê daxwazên Kurdan de.

Kurdan daxwazên zêde kêm kirin. Ew dixwazin ziman û çanda xwe pêşve bibin....
Ew otonomiyekî jî dixwazin. Lê hikûmeta niha ya Enqerê vê yekê wekî zêdegavî dibîne.

Hevpeyvîn/Reşad Ozkan

Udo Steinbach: "Tenê Rûsya dizane li Sûrî çi dixwaze "

http://rudaw.net/kurmanci/publications/rudaw-europe/rudaw_224

URL:  http://rudaw.net/kurmanci/interview/23112013

 ***

Deutsche Version

Prof. Dr. Udo Steinbach:

Wenn Assad an der Macht bleibt, wird sich, was die Kurden betrifft, nicht vielverändern

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

Prof. Dr. Udo Steinbach ist seit Juni 2012 Leiter des Governance Center Middle East/North Africa an der HUMBOLDT-VIADRINA School of Governance, Berlin

Peyamnêrê Rûdawê yê Qamişlo Pêşewa Behlewî serbest hat berdan

Peymanêrê Rûdawê Pêşewa Behlewî /
Foto: www.rudaw.net

  
Hewlêr (Rûdaw) - Peyamnêrê Tora Medyayî ya Rûdawê li bajarê Qamişlo yê Rojavayê Kurdistanê Pêşewa Behlewî ku duh ji aliyê hêzên asayişa niştimanî ya hikûmeta Sûriyê ve hatibû girtin, îro (14.01.2014) derdora demjimêr 21:30 serbes hat berdan.

Pêşewa Behlewî, piştî berdanê beşdarî bultena Koroj a Rûdaw TV bû û got ku ti êşkence lê nehatiye kirin di zindanê de tenê givaşa derûnî hebû.

Herwiha Pêşewa da zanîn ku ew kirbûn zinadnekê ku ji 28 kesan pêk hatibû û piraniya wan xort bûn û ji hemû pêkhateyan hebûn, herwiha aşkere jî kir ku Sekreterê Giştî yê Rêxitina Asûrî li Sûriyê Gebriyêl Goriye Muşê jî di nav girtiyan de bû.
Ji ber sedema girtinê jî, peyamnêrê Rûdawê li Qamişlo ragihand ku wan bi hêceta wernegirtina moleta karê ragihandinê ew girtibûn.

Peyamnêrê Rûdawê Pêşewa Behlewî duh (13.01.2014) li taxa Kornîşê ya bajarê Qamişlo, dema mijûlî amadekirina raportekê bû li ser merasîma cejna jidayikbûna pêxember,  otombêleke Asayişa Niştimanî ya Sûriyê nêzîkî Pêşewa bibû û kamera û pêdiviyên wî yên rojnamevaniyê jê standibû û hemû wêneyên li ser kamerayê reş kiribû û ew û şofêrê wî girtibûn.

Medyaya cîhanî û navxweyî mîna malpera Îlaf ya erebî û ajansa AFP ya Fransî bi ferehî behsa girtina Peymanêrê Rûdawê li Qamişlo kiribûn. rûdaw.net/14.01.2014
Nûtirîn wêneya Pêşewa Behlewî piştî berdanê   

http://rudaw.net/kurmanci/kurdistan/1401201413

-------------------------------------------------------------------------
13.01.2014
Peymanêrê Rûdawê li Qamişlo ji aliyê hêzên rejîmê ve hat girtin

Rudaw Condemns Arrest of Correspondent Peshawa Bahlawi in Rojava

Mr. Bahlawi is a professional journalist who has covered events on the ground in Rojava (Syrian Kurdistan) fairly and professionally.

The Rudaw Media Network condemns the arrest of its Correspondent Peshawa Bahlawi  by an armed group in Qamishli today.

Mr. Bahlawi is a professional journalist who has covered events on the ground in Rojava (Syrian Kurdistan) fairly and professionally. His coverage provided a picture of life in that part of Syria to the outside world. His arrest is uncalled for and unacceptable.

Rudaw holds the authorities in Rojava responsible for the safety of Mr. Bahlawi, and hopes that promises to release him are kept.

Rudaw has contacted international journalist organizations and will release updates about Mr. Bahlawi's situation.

Rudaw head office / Erbil, Kurdistan Region /January 13, 2014
http://rudaw.net/english/kurdistan/130120144
-- 
Peymanêrê Rûdawê Pêşewa Behlewî li Qamişlo ji aliyê hêzên rejîmê ve hat girtin

Qamişlo (Rûdaw)- Peyamnêrê Tora Medyayî ya Rûdawê li bajarê Qamişlo yê Rojavayê Kurdistanê, Pêşewe Behlewî, ji aliyê hêzên ewlekariyê ên rejîma Sûriyê ve hate girtin.
Rojnamevan Axtîn Esead ji bajarê Qamişlo ji Tora Mewdyayî ya Rûdawê re got: “Pêşewa Behlewî li taxa Kornîş ya bajarê Qamişlo mijûlê amadekirina raportekê bû li ser merasîma cejna jidayikbûna pêxember”.
Wî çalakvanî eşkere jî kir ku “Otombêleke Asayişa Niştimanî, ya ser bi rejîma Sûriyê ve, nêzîkî Pêşewa bû û kamîre û pêdiviyên wî ên rojnamevanî jê sitandin û hemû wêneyên li ser kamîrayê reş kirin û ew girtin”.

-- 
Daxuyaniya Tora Medyayî ya Rûdawê li ser girtina Pêşewa Behlewî
Peyamnêrê Tora Medyayî ya Rûdawê, Pêşewa Behlewî, îro (13.01.2014) danê sibê ji aliyê komek çekdar ve li bajarê Qamişlo hat girtin. Pêşewa di heyama karê xwe de bi awayekî profesyonel nûçe û wêneyên Rojavayê Kurdistanê veguhestiye ji ber wê jî ti hêcetek bo girtina wî nayê qebûlkirin.

Tora Medyayî ya Rûdawê bi tundî vî karî metirsîdar şermezar dike û berpirstiya parastina jiyana wî rojnamevanî dixe stûyê rayedaran li Rojavayê Kurdistanê û hêvîdar e ew sozên ku bo berdana wî hatine dayîn, bicîh bên.

Rûdaw niha bi saziyên navdewletî yên taybet bi parastina mafên rojnamevanan re di pêwendiyê de ye û hemû dost û hevalên xwe li seranserê cîhanê ji rewşa rojnamevanê girtî agahdar kiriye.

Rêvberiya Tora Medyayî ya Rûdawê

Hewlêr-Başûrê Kurdistanê/13/01/2014
http://rudaw.net/kurmanci/kurdistan/130120145

Dr. Udo Steinbach: "Tenê Rûsya dizane li Sûrî çi dixwaze "

Esed wê hê çiqasî li ser hikûm bimîne?

Prof. Dr. Udo Steinbach/Wêne:Reşad Ozkan/rûdaw

Hewlêr (Rûdaw) - Li gor pisporê Rojhilata Navîn Prof. Dr. Udo Steinbach, Rûsya dixwaze li herêmê bihêztir bibe û ji ber vê çandê Kurdan jî li Sûriyê dide pêş. Herwiha ew di wê baweriyê de ye ku Beşar Esed jî kartên di destê xwe de baş bikartîne. Derbarê Başûrê Kurdistanê de jî ew dibêje ku ger serokê Herêma Kurdistanê Mesud Barzanî gavên ber bi serxwebûna Kurdistanê ve bavêje, wê hikûmdariya xwe winda bike. Prof. Dr. Udo Steinbach ku bi gellek pirtûkên xwe yên derbarê siyaseta Rojhilata Navîn tê nasîn, ji sala 2012ê ve li Berlînê serkarê Zanîngeha “Governance Center Middle East/North Africa an der HUMBOLDT-VIADRINA School of Governance “ e. 

Esed wê hê çiqasî li ser hikûm bimîne?
Ez çareseriyeke li ser bingeha hêzên niha heyî nabînim. Rewş wisa xuya dike ku guhertin pêk neyên, Esed wê zû yan jî dereng hikmê xwe berhev bike û kontrola hemû axa Sûrî bike di bin destê xwe de.

Îran û Rûsya çi rolê dilîzin?
Îran û Rûsya hêjî bi siyasî, leşkerî, çek û şîretkariya leşkerî piştgiriya rejîmê dikin.

Ew şiyana Esed wê hebe ku di siberojê de jî hikûm bike?
Erê, ku bi tundûtujiyê li ber xwe bide. Ew kartên xwe gellek beş bi kar tîne û li ber şertên welatên rojavayî tê. Bi berterefkirina çekên xwe yên kîmyewî ew li ber daxwazên herî giring yên welatên rojavayî tê. Ku ew bi siyasî xwe bide jiyandin, ew ê bikaribe demdirêjî hikûmdariya xwe berdewam bike.

Têkiliyên wî yên bi Tirkiye û welatên cîran re wê çawe bin?
Têkiliyên bi Tirkiye re xirab in û wê xirab jî bimînin. Tirkiye hevalbendê destwerdanekî ye. Lê destwerdan wê pêk neyê. Sedem çi bin bila ew bin, Amerîka û civaka navnetewî vê yekê naxwazin. Hikûmdariya Esed wê berdewam bike û ku konferansa Cenevreyê jî pêk were, ev yek wê werê wateyê ku Esed wê ji xwe re puanên nû bide hev.

Ev yek wê ji bo Kurdên Rojava were çi wateyê?
Ku Esed li ser hikûm bimîne, wê rewşa Kurdan zêde neyê guhertin. Di rewşa ku Kurd herêmekî ji xwe re ava bikin de wê zext berdewam bikin. Ez pêşbînî nakim ku dema Esed li ser hikûm bimîne strukturên dewletê zêde werin guherîn.

Kurd wê otonomiyekî an xweseriyekî bidest bixin?
Dibe, lê belê em niha nizanin. Bêguman Kurdan hevkarî bi Esed re kir lê heta niha wî hewleke ku herêmên kurdî bike di bin destê xwe de nedaye.

Gellek çavdêr di wê baweriyê de ne ku PKK û PYD li Sûriyê hevkariyê bi Esed re dikin. Ew sînor kontrol dikin. PKK û PYD wê di siberojê de dev ji kontrola van herêman berdin yan jî wê şerek di navbera wan û Sûriyê de pêk were?
PKK  bi giranî bi pirsgirêka xwe ya bi Enqerê re mijûl e û ez zehmet dibînim ku şerek bi Sûriyê re were kirin. PKK giraniyê dide otonomî anjî serxwebûna Kurdên li Tirkiyeyê. Lê wê girêdan bi Sûriyê re çêbibin, ev yek dibe. Hinek girêdan hê ji niha ve di nava rêxistinên kurd yên li Sûriyê hene. Pirs ew e ka Barzanî wê xwe tevlî bike yan na. Hevkariyeke germ ya Barzanî bi Tirkiyeyê re heye û tekiliyên wî yên bi PKKê û hinek rêxistinên kurdên Sûriyê re ne ewqas baş in.

Hûn di wê baweriyê de ne ku Kurd wê dîsa bibin aliyên windaker?
Ku rewşa hikûmdariyê tam neguhere, erê. Wate, ku bi rastî jî Esed jiyana xwe ya siyasî bikaribe berdewam bike. Bêguman şansekî wan yê mezin yê guherîn statûya xwe heye lê dema gavên demokratîk li Sûrî bi pêş bikevin.

Ku Esed li ser hikûm bimîne, ev yek wê di siberojê de ji bo berjewendiyên Îsraîl, Ewropa û Amerîkayê were çi wateyê? Hemû jî dixwazin Esed bêhikûm bimîne.

Niha ez ne sedî sed di wê baweriyê de me. Ya rast civaka navnetewî niha nizane çi dixwaze. Tenê Rûs dizanin çi dixwazin. Ew dixwazin li Rojhilata Navîn bi hêz bibin û bi karta Esed dileyîzîn.

Rus wisa xwe didin xuyandin ku wekî ew piştgiriya Kurdan bikin. Rusya dixwaze ku Kurd beşdarî konferansa Cenevrê jî bibin. Ev siyaseteke nû ye an di rastiyê de Rûs çi dixwazin?
Daxwaza Rûsan bingeheke berfireh ya li konferansa Cenevrê ye. Ev konferans di dawiya dawî de zarokeke Rûsan ya nûxwedêdayî ye. Rûs dixwazin biçin Cenevrê, ji bo jiyana Esed berdewam bike û bi wî awayî li herêmê bi hêztir bibin. Ji bo vê çendê Rûs dixwazin bingeheke mezin ya beşdarên konferansê hebe, di nava van de hêzên kurdî û Îran jî heye.

Ev yek wê ji bo Îranê were çi wateyê?
Ez bawer dikim ev girêdayî gellek faktoran e. Gelo wê Îranî bi kartên Sûrî bileyîzin an xwe bêhtir nêzîkî Amerîka bikin, hê jî nediyar e. Ji ber hê encamek ji meseleya wan ya atomî derneketiye. Ez bawer dikim Îranê xwe ji hemû opsiyonan re vekirî hiştiye.

Siyaseta Almanya ya Sûrî çi ye? 
Siyaseteke Almanyayê ji binî nîne. Ew ketiye dû civaka navnetewî de û kêfxweş e ku niha Sûrî li ber rûxandina çekên xwe yên kîmyewî hatiye. Herwiha ew piştgiriya hewla konferansa Cenevrê dike. Bi gotineke din, tişta bi siyasî û leşkerî belaş be, kêfa Berlînê ji wê re tê. Bêguman ev yek jî ne siyaset e.

Li Sûriyê û bi taybetî li herêmên kurdî şervanên cîhadî ne li dijî rejîmê lê li dijî Kurdan şer dikin. Hûn bawer dikin ku li pişt hinek ji van koman siyaseta Sûrî yan jî ya Îranê hebe?
Ji ber rêxistinên sûnî ne, bawer nakim ku niha siyaseta Îranê li pişta wan be.

Em vegerin Başûrê Kurdistanê. Hûn siberoja serokê Herêma Kurdistanê çawe dibînin?
Ez bawer dikim wê jê re baştir be ku şîretên ku asta profîla siyaseta xwe li Başûrê Kurdistanê bilindtir neke. Mebesta min ew e ku wekî gava yekemîn gavên ber bi serxwebûnê ve navêje. Herwiha divê bi rêxistnên kurdên li Sûriye, Tirkiye û Îranê re pêwendiyên zêde kûr daneyne. Ku ew vê yekê bike wê bêbaweriyê li cem Enqerê û Tehranê rast  bike û ev yek dikare ziyanê bidiyê. Ew nikare statûyeke ji niha baştir bi dest bixe.

We di kovara “Zenith“ de behsa “Rêya ber bi Kurdistanê ve“ kir. Mebesta we bi vê yekê çi bû?  
 Mebesta min rêya welatekî serbixwe ya ku axa kuran hemûyî dike di nava xwe de ye.

Mebesta we ew e ku welatekî serbixwe yê Kurdan nêzîk bûye?
Na, ev yek gellekî dûr e. Tiştek li analîza min ya ji beriya çendhefteyekî nehatiye guhertin.

Gellek çavdêr di wê baweriyê de ne ku di Newrozê de Barzanî wê bangewaziyekî bike. Gelo ew ê bikare ragihandina serxwebûnê bike?
Ev yek wê bibe çewtiyeke mezin. Ewê bi vê yekê dijberên Kurdan yên li Bexda û li Tirkiyeyê bihêztir bike. Bêguman yên li Îranê jî. Ev yek wê bibe dawiya desthilatdariya Barzanî.

Lê di deh salên dawî de Kurd gellekî bihêztir bûne li gorî rewşê xwe guncavtir kirine.

Ev rast e lê divê Kurd bi awayekî zêdegavî bi kartên di destên xwe de neleyîzin.

Amerîka wê berteke çawe bide dema Kurd gaveke din ber bi serxwbûnê ve bavêjin?
Ev yek ji aliyê Amerîkayê ve jî nayê xwastin. Ew jî naxwazin sînor werin guhertin. Ger sînorên Iraqê werin guherîn, ev yek wê li Sûriyê jî rû bide. Ev yek tê wateya kaoseke mezin. Bêguman dibe ku di vî warî de li Washingtonê rojekî gav werin avêtin. Lê niha rewşeke wisa nîne.

Hûn derbarê pêvajoya aştiyê ya li Tirkiyeyê çi difikirin?
Meseleyeke zehmet e lê niha pêşketin di vî warî de nînin û bi teybetî di warê daxwazên Kurdan de.

Kurdan daxwazên zêde kêm kirin. Ew dixwazin ziman û çanda xwe pêşve bibin....
Ew otonomiyekî jî dixwazin. Lê hikûmeta niha ya Enqerê vê yekê wekî zêdegavî dibîne.

Hevpeyvîn/Reşad Ozkan

Udo Steinbach: "Tenê Rûsya dizane li Sûrî çi dixwaze "

http://rudaw.net/kurmanci/publications/rudaw-europe/rudaw_224

URL:  http://rudaw.net/kurmanci/interview/23112013

 ***

Deutsche Version

Prof. Dr. Udo Steinbach:

Wenn Assad an der Macht bleibt, wird sich, was die Kurden betrifft, nicht vielverändern

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

Prof. Dr. Udo Steinbach ist seit Juni 2012 Leiter des Governance Center Middle East/North Africa an der HUMBOLDT-VIADRINA School of Governance, Berlin

Wie lange bleibt Assad noch an der Macht?

Interview

Dr. Udo Steinbach/Foto:Reşad Ozkan

Prof. Dr. Udo Steinbach:

Wenn Assad an der Macht bleibt, wird sich, was die Kurden betrifft, nicht viel verändern

Der Orient- und Kurdistanexperte Professor Dr. UdoSteinbach beantwortete unsere Fragen über den Bürgerkrieg und die Autonomiebestrebungen der Kurden in Syrien und die Zukunft der Autonomeregion Kurdistan im Irak . Mit Professor Steinbach sprach Rûdaw Korrespondent Reşad Ozkan

Wie lange bleibt Assad noch an der Macht?

Eine Lösung auf der Basis der jetzigen Kräfteverhältnisse, kann ich nicht sehen. Es sieht eher so aus, dass, wenn sich nichts verändert, Assad früher oder später seine Macht wieder konsolidieren und auf das gesamte Staatsgebiet ausweiten wird.

Welche Rolle spielen Iran und Russland?

Iran unterstützt das Regime noch immer, auch Russland. Dies sowohl politisch als auch militärisch, mit Waffen und mit Militärberatern.

Wird Assad in der Zukunft überhaupt noch fähig sein, zu regieren?

Ja, wenn er sich mit Gewalt durchsetzt. Er spielt seine Karten ja sehr geschickt aus und kommt dem Westen jetzt entgegen, indem er chemisch abrüstet und damit auf wichtige Forderungen des Westens eingeht. Wenn er politisch überlebt, dann kann er, auch langfristig gesehen, weiter herrschen.

Wie werden dann seine Beziehungen zur Türkei und den Nachbarländern aussehen?

Die Beziehungen zur Türkei sind schlecht und werden dann auch schlecht bleiben. Die Türkei befürwortet ja eigentlich eine Intervention. Aber die wird nicht stattfinden. Die Amerikaner wollen das nicht, die internationale Gemeinschaft will es nicht, aus welchen Gründen auch immer. Bis auf Weiteres wird Assad überleben und wenn es jetzt zu der Genfer Konferenz kommt, dann bedeutet auch das, dass er politisch letzten Endes wieder Punkte sammelt.

Was wird das für die Kurden in Syrien bedeuten?

Wenn Assad an der Macht bleibt, wird sich, was die Kurden betrifft, nicht viel verändern. Die Repressionen werden weiter anhalten, um so mehr als die Kurden jetzt dabei sind, eine Art von Gebiet zu gründen. Ich kann nicht sehen, dass sich an der Staatsstruktur sehr viel verändern wird, wenn Assad wirklich überlebt.

Bekommen die Kurden eine Autonomie oder eine Selbstverwaltung?

Kann sein, aber das wissen wir jetzt noch nicht. Natürlich haben die Kurden letzten Endes mit Assad kooperiert, aber Assad hat keine Anstalten gemacht, die kurdischen Gebiete wieder seiner Macht zu unterwerfen, bis jetzt mindestens. Im Augenblick jedenfalls nicht.

Viele Beobachter gehen davon aus, dass die PKK/PYD in Syrien mit Assad kooperiert. Die PKK/PYD kontrolliert die Grenze. Wird die PKK/PYD in Zukunft auf dieses Gebiet verzichten oder kommt ein Krieg mit Syrien?

Die PKK ist erst einmal hinreichend mit ihrer Auseinandersetzung mit Ankara beschäftigt und ich kann schwer sehen, dass es dann einen Krieg oder eine militärische Auseinandersetzung mit Syrien gibt. Die Anstrengungen der PKK sind auf die Autonomie oder Unabhängigkeit der Kurden in der Türkei gerichtet. Aber dass es durchaus zu Querverbindungen nach Syrien hin kommen kann, das ist vorstellbar. Zumal diese Querverbindungen ja auch jetzt schon zu einigen kurdischen Organisationen in Syrien bestehen. Die Frage ist natürlich auch, ob Barsani hier mitspielen will. Barsani, der im Augenblick doch eng mit der Türkei kooperiert und dessen Beziehungen zur PKK und zu den entsprechenden kurdischen Organisationen in Syrien nicht besonders gut sind.

Meinen Sie, die Kurden werden wieder auf der Verliererseite sein in Syrien?

Wenn sich die Machtverhältnisse nicht grundlegend verändern, dann ja. Das heißt, wenn Assad wirklich politisch überlebt. Sie haben natürlich große Chancen, ihren Status zu verändern, wenn es zu einer demokratischen Entwicklung in Syrien käme.

Wenn Assad an der Macht bleibt, was würde das in Zukunft für Israel, für Europa und die amerikanischen Interessen bedeuten? Alle wollen ja, dass Assad entmachtet wird.

Da bin ich mir gar nicht mehr so sicher. Die internationale Gemeinschaft weiß eigentlich gar nicht, was sie will. Die einzigen, die dies wissen, sind die Russen. Die Russen wollen einen Machtzuwachs im Nahen Osten und da spielen sie die Karte von Assad.

Die Russen zeigen sich so, als wollten sie die Kurden unterstützten. Sie wollen auch unbedingt, dass die Kurden bei der Konferenz in Genf beteiligt sind. Ist das eine neue Politik? Was wollen die Russen wirklich?

Die Russen wollen eine ziemlich breite Basis haben für die Genfer Konferenz. Sie ist ja schließlich ein russisches Baby. Die Russen wollen nach Genf gehen, weil damit das Überleben von Assad gesichert wird und damit auch der russische Einfluss in der Region gestärkt wird. Dafür wünschen sich die Russen eine möglichst breite Basis aus der Region heraus und dazu gehören auch die kurdischen Organisationen, bzw. eine Organisation der Kurden aus Syrien, aber auch eine iranische Teilnahme.

Was wird das für Iran bedeuten?

Ich glaube, das ist von vielen Faktoren abhängig. Ob die Iraner wieder die syrische Karte spielen, oder ob sie stärker auf die Amerikaner zugehen wollen, ist im Augenblick nicht so ganz klar, weil noch keinerlei Resultate festzustellen sind, was die Atomfrage betrifft. Also ich glaube, die Iraner halten sich alle Optionen offen.

In Syrien kämpfen über 200 Dschihadisten mit deutschem Pass. Was ist die Politik Deutschlands in Syrien?

Deutschland hat gar keine Politik. Es schließt sich der internationalen Gemeinschaft an und ist froh, dass Assad endlich begonnen hat, seine chemischen Waffen abzurüsten. Außerdem unterstützt es die Genfer Initiative. Also alles, was nichts kostet, politisch und militärisch, das wird von Berlin aus für gut befunden. Aber das ist natürlich keine Politik.

Wie steht es um die syrische Opposition? Sie besteht ja aus fast 1000 Gruppen. Was halten Sie davon?

Auch da ist der Westen natürlich mit schuld. Er hätte längst schon intervenieren können. Die radikalen Kräfte haben in den letzten Wochen deutlich zugenommen, weil klar ist, dass die internationale Gemeinschaft nicht interveniert und weil der amerikanische Präsident seine Drohung nicht wahr gemacht hat, die Überschreitung der roten Linien zu sanktionieren. Das hat zu einem riesigen Vertrauensverlust in die westliche Politik überhaupt geführt und hat die Radikalen und Militanten in Syrien deutlich gestärkt.

In Syrien, besonders im kurdischen Teil, kämpfen die Dschihadisten gegen die Kurden, nicht aber gegen die Regierung. Glauben Sie, dass hinter einigen dieser Gruppierungen auch Syrien oder die iranische Politik dahinterstecken könnte?

Da es sich um sunnitische Organisationen handelt, glaube ich nicht, dass dort im Augenblick die iranische Politik dahintersteckt.

Zum Irak. Der Ministerpräsident Maliki war in den USA. Er will seine Armee aufrüsten. Wofür braucht er überhaupt Waffen?

Das haben die Amerikaner ihn auch gefragt. Ich habe jedoch nicht das Gefühl, dass der Besuch von Maliki in Washington ein Erfolg gewesen ist.

Aktuell war irakische Aussenminister in der Türkei und seine Kollege Davutoglu war auch auf seine Einladung im Irak. Kommen wieder neue Beziehungen zwischen Irak und der Türkei zustande?

Das kann natürlich sein, denn in Ankara wächst die Sorge mit Blick auf die Kurden. Bisher hat man die Kooperationsschiene gewählt, wenn es um Nordkurdistan ging. Doch nach allen Entwicklungen, auch nach der Stagnation des so genannten Friedensprozesses in der Türkei, könnte ich mir vorstellen, dass Erdoğan seine Kurdenpolitik fundamental revidiert. Und dann kommt er natürlich wieder auf eine stärkere Beziehung zu Bagdad zurück.

Letzte Wochen kam es in Iran zu Kämpfen zwischen der iranischen PKK und den Pasdaran. Das passte der Türkei …

In der Tat, die türkische Regierung muss sehr beunruhigt darüber sein, dass die kurdische Frage doch wieder eine hohe Sichtbarkeit hat und die Kurden mit wachsendem Selbstbewusstsein auf der regionalen und internationalen Bühne aktiv sind.

Wie sehen Sie die Zukunft in Südkurdistan mit Kurdischem Präsident Mesud Barsani?

Ich glaube, Barsani wäre wirklich gut beraten, wenn er eine Politik des niedrigen Profils in Südkurdistan verfolgen würde. Damit meine ich, davon Abstand zu nehmen, erstens in Richtung eines eigenen Staates zu marschieren und zweitens, sich allzu sehr mit kurdischen Organisationen in Syrien, in der Türkei und im Iran einzulassen. Wenn er das tut, dann ruft er das Misstrauen in Ankara und in Teheran hervor und das kann ihm eigentlich nur schaden. Einen besseren Status als jetzt kann er eigentlich nicht bekommen.

Sie haben im Magazin „Zenith“ über den „Weg nach Kurdistan“ geschrieben. Was haben Sie damit gemeint?

Den Weg nach einem eigenen Staat, der alle kurdischen Gebiete umfasst.

Meinen Sie, dass ein eigener Staat für die Kurden näher gerückt ist?

Nein, der ist sehr weit weg. An meiner Analyse vor wenigen Wochen hat sich nichts geändert.

Viele Beobachter gehen davon aus, dass Barsani beim nächsten Newroz-Fest im Frühling etwas unternehmen wird. Wird er es wagen, die Unabhängigkeit zu proklamieren?

Das wäre ein fataler Fehler. Dann stärkt er die antikurdischen Kräfte im Irak, in Bagdad, und in der Türkei. Und natürlich in Iran. Das wäre das Ende der Herrschaft von Barsani.

Doch seit 10 Jahren sind die Kurden immer stärker und integrativer geworden, auch nach dem Arabischen Frühling.

Das ist richtig, aber sie sollten ihre Karten auch nicht überreizen.

Wie würden die USA reagieren, wenn die Kurden einen weiteren Schritt zur Unabhängigkeit gehen würden?

Das wird auch von den USA nicht gewollt, denn man ist dort bisher nicht darauf aus, die Grenzen zu verändern. Wenn im Irak die Grenzen durch einen eigenständigen kurdischen Staat verändert werden würden, würde das natürlich dasselbe auch in Syrien bedeuten und das gäbe ein ganz gewaltiges Chaos. Es mag natürlich sein, dass in Washington eines Tages in diese Richtungen Entscheidungen getroffen werden, aber zum gegenwärtigen Zeitpunkt ist dies noch nicht der Fall.

Was halten Sie vom so genannten Friedensprozess in der Türkei?

Das ist schwer abzusehen, aber momentan geht er nicht voran, gerade was die entscheidenden Forderungen der Kurden betrifft.

Die Kurden haben sehr niedrige Forderungen gestellt. Sie wollen ihre Sprache und Kultur pflegen.

Auch eine Autonomie wollen sie haben. Das geht der gegenwärtigen Regierung in Ankara aber zu weit.

Wird die AKP bei den nächsten Wahlen wieder siegen?

Das wissen wir nicht. Es kann sein, dass Erdoğan wieder die türkisch-nationale Karte spielt, um auch bei den Präsidentschaftswahlen entsprechend stark auftreten zu können. Das haben wir ja auch schon 2011 erlebt. Er hat ja wiederholt Schritte auf die Kurden zu getan, doch alles ist dann wieder zurückgenommen oder nicht weiterverfolgt worden, mit dem Ergebnis, dass in der kurdischen Frage keine Lösung zustande gekommen ist. Aber Erdoğan sucht natürlich den türkischen Wähler. Da kann es sein, so wie in 2011 auch, dass er wieder stärker die türkisch-nationale Karte spielt.

Bei den nächsten Wahlen wird er ohne die kurdischen Parteien nicht regieren können. Wird er die kurdischen Abgeordneten brauchen?

Jedenfalls wird er seine Verfassung nicht ohne sie durchsetzen können. Da er bei den nächsten Parlamentswahlen nicht mehr als Ministerpräsident antreten wird, kann er jetzt nur noch für die Präsidentschaft kandidieren. Es könnte sein Kalkül sein, dass er das auch ohne die kurdischen Stimmen schafft.

Wird es ohne die kurdischen Stimmen nicht schwierig sein?

So ist zumindest sein Kalkül. Wir haben das 2011 erlebt, da hat er fast 50 % der Stimmen bekommen.

Will Erdoğan wirklich einen islamistischen Staat gründen? Gibt es eine Putsch-Gefahr in der Türkei?

Im Augenblick ist das schwer zu sagen. Momentan ist das Militär erst einmal ausgeschaltet. Und es ist natürlich auch in die Auseinandersetzung mit den Kurden involviert. Außerdem ist unklar, was Erdoğan letzten Endes wirklich will. Auch in seiner eigenen Partei ist manches von dem, was er so sagt, umstritten.

Sein Vize, Bülent Arınç, hat ihn wegen der Gezi-Proteste stark kritisiert. Kommt es zu einer Spaltung innerhalb der Partei?

Das kann ich mir gut vorstellen, wobei auch Abdullah Gül natürlich nicht unbedingt die Linie von Erdoğan verfolgt. Ich erwarte 2014 interessante Entwicklungen: Es bleibt die Frage, wie stark die Gezi-Entwicklungen Erdoğan geschadet haben. Das erste Indiz hierfür werden die Gemeinderatswahlen im Frühjahr sein und dann werden wir sehen, wie die Präsidentschaftswahlen ausgehen und ob es zu einer Spaltung innerhalb der AKP kommen wird.

*****
Kurdische version

Hevpeyvîn

Tenê Rûsya dizanin li Sûrî çi dixwaze

http://rudaw.net/kurmanci/interview/23112013

Prof. Dr. Udo Steinbach:

WennAssad an der Macht bleibt, wird sich, was die Kurden betrifft, nicht vielverändern

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 

Prof. Dr. Udo Steinbach ist seit Juni 2012 Leiter des Governance Center Middle East/North Africa an der HUMBOLDT-VIADRINA School of Governance, Berlin